دنبالچه دورترین قسمت ستونفقرات است که 3 تا 5 مهره آخر آنرا تشکیل میدهد. درد دنبالچه ( coccydynia) در افراد مختلف ممکن است اتفاق بیافتد. معمولا در اثر ضربه آسیب میبیند و ممکن است محل درد غیر قابل توصیف باشد. این درد در اکثر بیماران در طول چند هفته یا چند ماه بهبود مییابد. زنان 5 برابر مردان مستعد درد دنبالچه هستند به ویژه در دوران بارداری و پس از آن.
علل
آرتروز ستونفقرات کمری
آرتروز یک عارضه شایع در ستونفقرات کمری است که میتواند باعث علائم زیادی شود. زمانی این علائم بروز پیدا میکند که استخوانها یا سایر ساختارهای موجود در کمر، نخاع یا ریشههای عصبی منشعب از آنرا تحت فشار قرار دهند. آرتروز ستونفقرات باعث کمر درد همراه با درد یا بیحسی پاها میشود.
فتق دیسک کمر
بین هر یک از مهرهها در ستونفقرات، صفحه غضروفی به نام دیسک قرار دارد. فتق یا بیرونزدگی دیسک عبارت است از؛ خارج شدن بخشی از مادهی نرمتر داخلی دیسک کمر از طریق شکافی که بر روی قسمت سختتر دیسک کمر ایجاد شده است.ممکن است دیسک کمر هیچ علامتی نداشته باشد اما گاها می تواند دردناک نیز باشد.
شایع ترین علائم دیسک کمر
1-درد پاها :درد در ناحیه باسن ،ران و ساق پا (درد در نتیجه ایستادن یا نشستن های طولانی)
2-بی حسی و سوزن سوزن شدن :این علائم در کمر ،باسن ،جلو یا پشت ران ، ساق پا ،کف پا روی پا و انگشتان ممکناست وجود داشتهباشد.
3-تشدید درد در موقع عطسه و سرفه و نشستن و بلند شدن
4-تضعیف عضلات:به دلیل ضعیف شدن عضلات ، بیمار هنگام راه رفتن تعادل ندارد و یا توانایی بلند کردن و یا نگه داشتن اجسام را ندارد.
5-تکرر ادار وبیاختیاری مدفوع : از دست دادن اختیار در ادرار و مدفوع
تنگی کانال نخاعی
تنگی کانال نخاعی عارضهای است که با محدود بودن فضای کانال نخاعی مشخص شده و به دو صورت مادرزادی یا اکتسابی رخ میدهد و غالبا در افراد بالای 60 سال بروز میکند و به صورت مساوی در بین مردان و زنان شیوع دارد.
تنگی کانال اکتسابی :ایجاد تنگی کانال کمری قسمتی از روند پیری ستون فقرات است و معمولا در سن بالای 60 سال رخ میدهد،در برخی خفیف تر و در برخی شدید تر است . با گذر زمان به تدریج زوائد استخوانی در اطراف مفاصل ستون فقرات و لبه های کانال نخاعی ایجاد میگردد ورباط ها هم انعطاف پذیری خود را از دست داده و حجم ان ها افزایش مییابد و به این شکل با برجسته شدن به داخل کانال نخاعی فضای نخاع را محدود و تنگ میکند.
تنگی کانال مادرزادی :نوعی تنگی کانال کمری به صورت مادرزادی است که این افراد در سنین جوانی متوجه نمیشوند اما با شروع میان سالی و در زمانی که روندهای پیری ستون فقرات شروع شده علائم را نشان میدهند.
عوامل و دلایل تنگی نخاعی کمر
1-افزایش سن
2-ژنتیک
3- شغل سنگین
4-وراثت
5-بیماری های مادرزادی
6-بیمارهای روماتیسمی
لیز خوردگی مهره
یکی از عارضههای ستونفقرات است که به سر خوردن رو به جلو یا عقب یک مهره نسبت به مهره بعدی گفته میشود که به آن اسپوندیلولیزیس میگویند که ممکن است مادرزادی یا اکتسابی باشد.
عارضه درد سیاتیک
عصب سیاتیک در داخل باسن و در پشت ران، درست در خط وسط قرار دارد و به زانو میرسد و درد سیاتیک، دردی است که در طول مسیر این عصب به وجود میآید.
افزایش گودی کمر
گودی کمر به معنای انحنای طبیعی و رو به داخل پایین کمر است. در صورتی که زاویه این انحنا بیش از حد نرمال باشد، به آن افزایش گودی کمر گفته میشود که منجر به بروز مشکلات میشود. همچنین میتواند علتهای متفاوتی داشته باشد که گاهی تشخیص برای خود شخص دشوار است و حتما باید به پزشک مراجعه کند .
سندروم فاست
در هنگام چرخیدن یا خم شدن، در قسمت کمر ممکن است در مفاصل بین مهرههای ستون فقرات دردی احساس شود که به ان سندرم مفصل فاست میگویند. ایستادنهای طولانی مدت نیز میتواند باعث این درد شده که به صورت عرضی در ناحیه درگیر ایجاد میشود.
سندرم مفصل ساکروایلیاک
دردی است که در نواحی انتهایی ستونفقرات کمری و باسن احساس میشود و یکی از دلایل مهم بروز درد در 15 تا 30 درصد مبتلایان به کمر درد مکانیکی است .
دررفتگی و شکستگی دنبالچه
علائم دررفتگی دنبالچه بسیار به علائم شکستگی دنبالچه شباهت دارد و نمیتوان بدون عکسبرداری و بررسی تخصصی آنها را از یکدیگر تشخیص داد. اگر دنبالچه دچار آسیبی شود اولین علامت آن ایجاد درد در ناحیه است.
علائم دررفتگی مفصل ران (لگن )
1-درد شدید لگن بلافاصله پس از وقوع آسیب
2-عدم توانایی حرکت دادن پا و عدم توانایی تحمل وزن
3-بی حسی و مور مور شدن
4- ضعف عضلانی
5-صدا دادن مفصل لگن
6-تغییر شکل قابل مشاهده در پا ،اغلب در حالی که زانو و پا به سمت خط میانی بدن تمایل می گردد.
کمر درد ناشی از افزایش وزن
اضافه شدن وزن در بدن به معنی افزایش فشار روی کمر و دنبالچه است در نتیجه مفاصل و بافتهای بدن را در معرض آسیب قرار میدهد.
علائم عمومی آسیبهای کمر،لگن و دنبالچه
- احساس درد در هنگام نشستن، لم دادن به پشت یا نشستن روی سطوح سفت
- وجود کبودی در ناحیه کوکسیکس (دنبالچه) که میتواند دراثر آسیب ناشی از ضربه باشد
- تخلیهی روده با درد همراه است
- درد در حین رابطهی جنسی
تشخیص
عموما تشخیص با انجام آزمایشات بالینی انجام میگیرد. پزشک با گرفتن تاریخچهی کامل پزشکی بیمار و انجام معاینات فیزیکی و همچنین کمک گرفتن از تستهای تشخیصی مانند عکس رادیوگرافی (X_Ray)، MRI و… علت دقیق درد را تشخیص میدهد.
درمان
روشهای درمان درد کمر، لگن و دنبالچه به شرح زیر میباشد:
کم کردن فعالیتهای فیزیکی، که میتواند فشار وارده را کاهش دهد.
تغییر برنامه غذایی برای آسان شدن حرکت دستگاه گوارش.
استفاده از پکهای آب سرد یا گرم برای کاهش درد.
استفاده از داروهای ضد درد و التهاب غیراستروئیدی.
فیزیوتراپی
درمان فیزیوتراپی، شامل درمان با امواج مافوق صوت، لیزرتراپی، تکارتراپی، درمانهای دستی، مکانوتراپی و انجام حرکات کششی زیر نظر متخصص میباشد و میتواند نقش مفید و بسزایی در کاهش درد دنبالچه داشته باشد.
درمانهای دستی
این نوع درمان بهمنظور افزایش دامنهی حرکت و کاهش درد کمر و ستون فقرات و بهصورت استفاده از حرکات با فشار قوی و دامنه کم توسط فیزیوتراپیست متخصص انجام میشود.
اولتراسوند
در درمان فیزیوتراپی با استفاده از امواج فراصوت، امواج بهمنظور گرم کردن بافتهای عمیق از طریق سطح پوست به سمت بافت آسیبدیده هدایت میشوند. افزایش دما در موضع، باعث افزایش گردش خون و در نتیجه کاهش التهاب میشود.
لیزرتراپی
تابش لیزر اثرات مختلفی دارد که از جمله آنها میتوان به کاهش التهاب، تعدیل درد و بهبود سریعتر بافتها اشاره کرد. از این جهت لیزر درمانی در درمان درد کمر نقش بسزایی دارد.
جراحی
درنهایت در صورت موثر نبودن هیچیک از موارد فوق پزشک عملهای جراحی را برای درمان توصیه مینماید که به دلیل دوره بهبود طولانیتر، درد و عفونت احتمالی، معمولا آخرین گزینهی پیشنهادی است.